Χίος

Η Χίος κατοικείται από την εποχή του Λίθου. Στην αρχαιότητα ήταν διάσημη για το κρασί και τη μαστίχα της, ενώ διεκδικεί επί αιώνες τη γέννηση του Ομήρου. Πέρασε από Ρωμαίους, Βυζαντινούς, και από το 1346 για 220 χρόνια ανήκε στους Γενουάτες (οικογένεια Giustiniani) που οργάνωσαν την παραγωγή και εμπορία της μαστίχας ως κρατικό μονοπώλιο, χτίζοντας τα 24 οχυρωμένα μεσαιωνικά μαστιχοχώρια.

Το 1822, λίγο μετά την κήρυξη της Επανάστασης, ο τουρκικός στόλος προέβη στη φοβερή Σφαγή της Χίου — δολοφονήθηκαν 25.000 και αιχμαλωτίστηκαν 47.000 κάτοικοι. Ο πίνακας «Η σφαγή της Χίου» του Ντελακρουά (Λούβρο) και το ποίημα του Βίκτωρ Ουγκώ «Το παιδί» συγκλόνισαν την Ευρώπη και προκάλεσαν φιλελληνικό κύμα. Η Χίος ενσωματώθηκε στην Ελλάδα το 1912.

Τον 20ό αιώνα, οι Χιώτες κυριάρχησαν στην ελληνική ναυτιλία — μεγάλα ονόματα (Λιβανός, Λαιμός, Καρράς, Χανδρής, Λελάκης) είναι Χιώτες. Σήμερα το νησί έχει 51.000 κατοίκους και διατηρεί έντονη οικονομική δραστηριότητα γύρω από τη μαστίχα (ΕΟΣ Χίου, εξαγωγές παγκοσμίως), τη ναυτιλία και τον ποιοτικό τουρισμό.

Τα 24 Μαστιχοχώρια στα νότια του νησιού είναι οχυρωμένα μεσαιωνικά χωριά που χτίστηκαν από τους Γενουάτες τον 14ο–16ο αιώνα για την προστασία της πολύτιμης παραγωγής μαστίχας. Είναι σχεδιασμένα ως φρούρια: τα εξωτερικά σπίτια ενώνονται σε τοίχο, τα παράθυρα είναι μικρά, οι δρόμοι στενοί και λαβυρινθώδεις, και στο κέντρο υπάρχει πάντα κεντρικός πύργος (κάστρο).

Τα πιο εντυπωσιακά: Πυργί (το «ζωγραφισμένο χωριό» με τα μαυρόλευκα γεωμετρικά μοτίβα ξυστά στους τοίχους — ιδιαίτερη τεχνική «ξυστά»), Μεστά (το πιο καλά διατηρημένο, σαν να σταμάτησε στον 16ο αιώνα), Ολύμπι (με τον επιβλητικό πύργο στο κέντρο), Καλαμωτή, Βεσσά, Αρμόλια (με την κεραμική παράδοση).

Δείτε επίσης τη Νέα Μονή Χίου — εκπληκτικό βυζαντινό μνημείο του 11ου αιώνα με κορυφαία ψηφιδωτά (Μνημείο UNESCO), τα ερείπια της Ανάβατου («Μυστράς του Αιγαίου» — εγκαταλειμμένο μεσαιωνικό χωριό σε βραχόλοφο), το Κάστρο της Χώρας, και τα Καμπιά (το αρχοντικό προάστιο της Χώρας με βίλες των Γενουατών).

Η μοναδική Μάβρα Βόλια (Εμπορειός) είναι μία από τις πιο εντυπωσιακές παραλίες του Αιγαίου — μαύρα ηφαιστειακά βότσαλα δημιουργήθηκαν από τη γειτονική Σπηλιά του Νικητά, με βαθύ μπλε νερό σε αντίθεση και επιβλητικούς κόκκινους βράχους. Παρακάτω: Φωκιά, Διδυμή, Λεθές.

Άλλες κορυφαίες παραλίες: Καρφάς και Αγία Φωτιά (organized, ιδανικές για οικογένειες), Κώμη (μεγάλη με γκρι άμμο), Βρουλίδια (φωτογενής με κίτρινους βράχους), Μετόχι (απομονωμένη), Αυγώνυμα και Έλιντα στα δυτικά (κρυστάλλινα νερά), Λιμνιά και Νάγος στα βόρεια.

Επισκεφθείτε επίσης: το Κήπος του Δασκαλόπετρα (όπου παραδίδεται ότι δίδασκε ο Όμηρος), τα δάση πεύκων του Αίπους, τα φαράγγια του Αυγώνυμα και της Πάχης, τη Σπηλιά του Σγουρού, και τα ορεινά χωριά Ανάβατος και Πιτυός.

Το μαστιχόδεντρο (Pistacia lentiscus var. Chia) ευδοκιμεί αποκλειστικά στα νότια της Χίου. Από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο οι παραγωγοί κάνουν «κεντίσματα» στους κορμούς, και τα δάκρυα της ρητίνης σταγονοστάζουν στο καθαρισμένο έδαφος, κρυσταλλώνονται και μαζεύονται. Η μαστίχα Χίου ΠΟΠ έχει χαρακτηριστεί από την UNESCO ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας (2014).

Έχει αναγνωρισμένες αντιφλεγμονώδεις, αντιοξειδωτικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες. Χρησιμοποιείται σε ζαχαροπλαστική (υποβρύχιο, γλυκό κουταλιού μαστίχα, λουκούμια), στην αρτοποιία, σε ποτά (μαστίχα λικέρ Χίου), σε καλλυντικά (mastiha shop, korres) και φάρμακα.

Επισκεφθείτε το Μουσείο Μαστίχας στο Πυργί (σύγχρονο, υπέροχα οργανωμένο), τις εγκαταστάσεις του ΕΟΣ Χίου, τα παραδοσιακά μαστιχοτράπεζα και τα καταστήματα «mastiha shop» όπου θα βρείτε όλα τα προϊόντα.

Η χιώτικη κουζίνα αξιοποιεί τα μοναδικά τοπικά προϊόντα: μαστίχα, μανταρίνια Κάμπου ΠΟΠ, ντόπιο τυρί (κοπανιστή Χίου), σύκα ξερά, σφερτζένι (παραδοσιακό αλίπαστο). Δοκιμάστε: μυρωδάτο ζαμπόν με μαστίχα, σκορδομακάρονα, κατσικάκι με κόλιανδρο, σαρδέλες πασπαλιστές, χιώτικο πίτι (τυρόπιτα), αμπελοδολμάδες, και ψάρι του ημερών στα γραφικά λιμανάκια.

Στα γλυκά: υποβρύχιο μαστίχας (κλασικό), μπουκουνιές με μαστίχα, μανταρινάδα, masticha shot ποτό. Το λικέρ Μαστίχα Χίου (24%) είναι το εθνικό ποτό του νησιού — σερβίρεται παγωμένο. Επίσης, εξαιρετικά τοπικά κρασιά (Αριούσιος Οίνος — αρχαία διάσημη ποικιλία αναβίωσε).

Καλύτερα μέρη για φαγητό: Πυργί και Μεστά (παραδοσιακές ταβέρνες σε πλατείες), Καρδάμυλα (ψαροταβέρνες), Βολισσός, ο Κάμπος (αρχοντικές βίλες-εστιατόρια ανάμεσα στα μανταρινόδεντρα), και βέβαια η προκυμαία της Χώρας.