Λέρος

Η Λέρος ήταν στην αρχαιότητα ιερός τόπος της Άρτεμης — εδώ, σύμφωνα με τον Καλλίμαχο, η θεά κυνηγούσε. Ένα ιερό της Παρθένας Άρτεμης ανακαλύφθηκε στο Παρθένι, στη βόρεια Λέρο. Στους κλασικούς χρόνους ήταν αποικία των Μιλήσιων.

Στους μεσαιωνικούς χρόνους πέρασε στους Ιωαννίτες Ιππότες της Ρόδου (1309-1522), που ενίσχυσαν το βυζαντινό κάστρο της Παναγιάς πάνω από τον Πάντελι.

Η περίοδος που σημάδεψε καθοριστικά τη Λέρο ήταν η ιταλική κατοχή (1912-1943): οι Ιταλοί μετέτρεψαν τη Λέρο σε μεγάλη ναυτική βάση και έχτισαν σε όλο το νησί εντυπωσιακά κτίρια σε στιλ Art Déco και Razionalismo — διοικητικά μέγαρα, αγορές, σχολεία, νοσοκομεία και ολόκληρη πόλη (Λακκί) σχεδιασμένη από τους κορυφαίους Ιταλούς αρχιτέκτονες της εποχής. Η Λέρος είναι το μεγαλύτερο σύνολο ιταλικής μοντερνιστικής αρχιτεκτονικής εκτός Ιταλίας.

Τον Σεπτέμβριο-Νοέμβριο 1943 διεξήχθη εδώ η «Μάχη της Λέρου» — μια από τις πιο αιματηρές αναμετρήσεις του Β' ΠΠ στο Αιγαίο μεταξύ Γερμανών και βρετανο-ιταλικών δυνάμεων.

Η Λακκί είναι ένα ζωντανό μουσείο μοντερνιστικής αρχιτεκτονικής. Σχεδιασμένη το 1923-1936 από τους Ιταλούς αρχιτέκτονες Rodolfo Petracco και Armando Bernabiti, αποτελεί μοναδικό παράδειγμα ιταλικού «Razionalismo» στο Αιγαίο.

Περπατώντας στους φαρδιούς λεωφόρους με τους φοίνικες, ανακαλύπτετε εμβληματικά κτίρια: το ραδιοφωνικό μέγαρο (1934), την κεντρική αγορά με τον στρογγυλό πύργο, τον κινηματογράφο «Roma», το ξενοδοχείο «Λέρος Παλάς» (πρώην Albergo Roma), το ωραιότατο σχολείο και την εκκλησία Αγίου Νικολάου. Πολλά είναι πλέον αναπαλαιωμένα και προστατευμένα μνημεία.

Η Λακκί έχει επίσης ένα από τα μεγαλύτερα και βαθύτερα φυσικά λιμάνια της Μεσογείου — γι' αυτό την επέλεξαν οι Ιταλοί ως ναυτική τους βάση.

Ο Πλάτανος είναι ο γραφικός παραδοσιακός οικισμός της Λέρου, χτισμένος αμφιθεατρικά κάτω από το βυζαντινό Κάστρο της Παναγιάς. Στα στενά καλντερίμια θα βρείτε νεοκλασικά αρχοντικά καπετάνιων, εκκλησίες και την κεντρική πλατεία με κλασικές καφετέριες.

Από τον Πλάτανο, 370 πέτρινα σκαλιά (ή με αυτοκίνητο) ανεβαίνουν στο εντυπωσιακό Κάστρο της Παναγιάς (11ος αι.) — ένα από τα καλύτερα διατηρημένα βυζαντινά κάστρα του Αιγαίου. Στο εσωτερικό λειτουργεί εκκλησία της Παναγίας και Βυζαντινό Μουσείο. Η θέα 360° είναι μαγική — ολόκληρο το νησί στα πόδια σας.

Στους πρόποδες του κάστρου, ο Πάντελι είναι ένα όμορφο ψαροχώρι με την παραλία του και τις ταβέρνες πάνω στο νερό. Δίπλα, η Αγία Μαρίνα είναι ένας ζωντανός παραλιακός οικισμός με κοσμοπολίτικα bars και cafes.

Η Λέρος έχει μερικούς από τους πιο εντυπωσιακούς προστατευμένους κόλπους του Αιγαίου — η Λακκί, ο Ξηρόκαμπος, ο Πάντελι και τα Άλιντα είναι αγαπημένα αγκυροβόλια ιστιοπλόων από όλη την Ευρώπη.

Το νησί διαθέτει σύγχρονη μαρίνα και είναι κεντρικός σταθμός των ιστιοπλοϊκών διαδρομών «δωδεκανησιακό κύκλωμα» (Κως, Πάτμος, Λειψοί, Κάλυμνος, Λέρος).

Η Λέρος είναι επίσης κορυφαίος προορισμός για κατάδυση — οι θαλάσσιοι σχηματισμοί και τα ναυάγια από τη Μάχη της Λέρου (Βρετανικά και Γερμανικά πλοία) προσελκύουν δύτες από όλο τον κόσμο.

Άλιντα: η μεγαλύτερη και πιο οργανωμένη παραλία — γκριζάμμη, αρμυρίκια, ξενοδοχεία και ταβέρνες.

Βρωμόλιθος: ωραία παραλία με βότσαλο, ρηχά νερά και επιλογές για όλους.

Δύο Λισκάρια: δύο μικρές παραλίες πλάτη-πλάτη με κρυστάλλινα νερά — ιδανικές για snorkeling.

Γούρνα: η μεγαλύτερη αμμώδης παραλία του νησιού, ιδανική για οικογένειες.

Παρθένι: ερημικός κόλπος στη βόρεια Λέρο, κοντά στα ερείπια του ιερού της Άρτεμης.

Στο Παρθένι αξίζει επίσης η επίσκεψη στο Μουσείο Πολέμου με ευρήματα από τη Μάχη της Λέρου, στις σήραγγες των Ιταλών.

Δοκιμάστε «πιτσούνια» (πιτάκια με τυρί), «σουμάδα» (όπως στη Νίσυρο), αρνί γεμιστό και την περίφημη «τζατζίκια» (τοπική παραλλαγή του γνωστού τζατζικιού).

Στις ταβέρνες του Πάντελι και της Λακκί φάτε φρέσκο ψάρι, αχινούς και χταπόδι. Η Λέρος παράγει εξαιρετικό τοπικό κρασί από αμπελώνες στο εσωτερικό του νησιού.

Δοκιμάστε επίσης τοπικά γλυκά κουταλιού (πορτοκάλι, μπεργαμόντο) και θυμαρίσιο μέλι.